‹ Geri

Gıda Etiketlerinde Parti/Lot Numarası Uygulaması

TGK 2026/11 Tebliği Kapsamında Değerlendirme

 

Gıda işletmelerinde parti veya lot numarası; ürünlerin üretim, depolama, sevkiyat, geri çağırma ve izlenebilirlik süreçlerinin temel unsurlarından biridir. Doğru tasarlanmayan bir parti kodlama sistemi, yalnızca etiket uygunsuzluğuna değil, olası bir geri çağırmada gereğinden fazla ürünün piyasadan çekilmesine veya sorunlu ürünlerin tam olarak belirlenememesine de neden olabilir.

11 Mart 2026 tarihli ve 33193 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıdaların Ait Olduğu Partiyi Tanımlayan İşaretler veya Numaralar Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2026/11), parti numarasının belirlenmesi, gösterimi ve kayıt altına alınmasına ilişkin güncel kuralları düzenlemektedir.

Yeni Tebliğ ile önceki 2012/7 sayılı Tebliğ yürürlükten kaldırılmış; işletmelere 31 Aralık 2026 tarihine kadar uyum süresi verilmiştir. Tebliğe uygun olmayan gıdalar bu tarihten sonra piyasada bulundurulamayacaktır.

Parti Nedir?

Tebliğ’e göre parti; süreklilik arz eden belirli bir zaman diliminde:

• Aynı koşullarda,
• Aynı hammaddeler kullanılarak,
• Aynı üretim metoduyla üretilen,
• Aynı özellik, kriter ve yapıda olması beklenen,
• Ambalajı, ambalaj büyüklüğü, tipi, sınıfı ve çeşidi aynı olan satış birimleri topluluğudur.

Bu tanım, parti numarasının yalnızca üretim tarihini gösteren basit bir kod olmadığını ortaya koyar. Parti kodu, belirli ve homojen bir üretim grubunu temsil etmelidir.

Parti Numarası Hangi Yapıda Olabilir?

Tebliğ, parti veya lot numarası için tek ve zorunlu bir kod formatı belirlememekter. Parti numarası;

• Harflerden,
• Rakamlardan,
• Sembollerden,
• Bunların birlikte kullanılmasından oluşabilir.

Dolayısıyla yılın kaçıncı günü esasına dayalı kodlar, üretim tarihi temelli sistemler, sıra numaraları veya bunların birleşiminden oluşan kodlar kullanılabilir.

Örneğin: L26001-01

Kodun açılımı şu şekilde belirlenebilir:

• 26: Üretim yılı,
• 001: Yılın kaçıncı üretim günü olduğu,
• 01: Aynı gün içerisindeki üretim partisi sırası.

Daha açık bir gösterim tercih edilirse; L2026-001-01 formatı kullanılabilir.

Kodlama sisteminin işletmenin üretim yapısına uygun, geriye doğru izlenebilir ve kayıtlarla doğrulanabilir olması esastır.

Parti Numarası Saat veya Dakika Bilgisiyle Başlayabilir mi?

Tebliğ’de, parti numarasının saat bilgisiyle başlayamayacağına veya parti kodunun mutlaka gün ve ay içermesi gerektiğine ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır.

Saat ve dakika bilgisi, parti kodunun bir parçası veya destekleyici izlenebilirlik bilgisi olarak kullanılabilir. Örneğin üretim saatinin kodda bulunması, aynı gün içindeki üretimlerin ayrılmasına yardımcı olabilir.

Bununla birlikte yalnızca; 02:30 şeklindeki saat bilgisinin parti numarası olarak kullanılması uygun ve güvenli bir uygulama değildir. Aynı saat bilgisi farklı günlerde, ürünlerde ve üretim hatlarında tekrar edebileceğinden partinin benzersiz şekilde tanımlanmasını sağlamaz.

Saat ve dakika bilgisi kullanılacaksa yıl, gün, üretim sırası veya hat bilgisi gibi diğer unsurlarla desteklenmelidir:

L26209-02 – Üretim saati: 14:30

Burada saat bilgisi izlenebilirliği güçlendirmekte, ancak tek başına parti numarasının yerini almamaktadır.

Üretim Tarihi, STT veya TETT Parti Numarası Olarak Kullanılabilir mi?

Tebliğ’in 5’inci maddesinin altıncı fıkrasına göre üretim tarihi, son tüketim tarihi veya tavsiye edilen tüketim tarihi parti numarası olarak kullanılabilir. Bunun için tarihin:

• En az gün ve ay olarak,
• Gün ve ay sırasıyla,
• Kodlanmadan belirtilmesi gerekir.

Bu yöntemin kullanılması halinde etiket veya ambalaj üzerinde aşağıdaki açıklamalardan uygun olanına yer verilmelidir; “Parti/lot numarası üretim tarihidir.” veya “Parti/lot numarası son tüketim tarihidir.”

ya da “Parti/lot numarası tavsiye edilen tüketim tarihidir.”

Dolayısıyla tarih bilgisinin parti numarası olarak kabul edilmesi otomatik değildir. Tarihin gerekli formatta verilmesi ve açıklayıcı ibarenin etikette bulunması gerekir.

“P”, “L” veya “LOT” İfadesinin Kullanımı

Parti veya lot numarasının önünde kural olarak P veya L harfi yer alır. Ancak parti numarası etiketteki diğer işaretlemelerden açıkça ayırt edilebiliyorsa bu harflerin kullanılması zorunlu değildir.

Bu nedenle aşağıdaki gösterimler kullanılabilir:

L26001-01

P26001-01

LOT: 26001-01

“LOT” ifadesi, kodun parti numarası olduğunu açıkça gösterdiğinden ayrıca P veya L harfi eklenmesine gerek bulunmamaktadır.

Örneğin LOT: L26001-01 gösterimi mevzuata aykırı olmamakla birlikte, “LOT” ve “L” aynı işlevi gördüğü için gereksiz bir tekrar oluşturabilir.

Yılın Kaçıncı Günü Sisteminin Kullanılması

Üretim günlerinin yıl içerisinde 001–365 veya artık yıllarda 001–366 olarak numaralandırılması, gıda işletmelerinde yaygın bir uygulamadır. TGK, bu kodlama yöntemini yasaklamamaktadır. Bununla birlikte sadece üç haneli gün numarası kullanıldığında kod her yıl tekrar eder:

• 1 Ocak = 001
• 28 Temmuz = 209
• 31 Aralık = 365

Bu nedenle yıl bilgisinin de parti numarasına eklenmesi önerilir; L26001, L26209, L26365

Aynı gün içinde birden fazla parti oluşabiliyorsa kodun sonuna alt parti numarası eklenmelidir:

L26209-01, L26209-02, L26209-03

Bu yapı, kayıtların yıllar arasında karışmasını önler ve aynı gün içerisindeki farklı üretimlerin ayrılmasını sağlar.

Günlük Tek Lot Kullanımının Riskleri

Her üretim gününe otomatik olarak tek bir lot numarası verilmesi her durumda yeterli olmayabilir. Parti tanımında yalnızca zaman değil; hammadde, üretim koşulları, üretim metodu, ürün çeşidi ve ambalaj özellikleri de dikkate alınmaktadır.

Aynı gün içerisinde aşağıdaki değişikliklerden biri meydana gelirse yeni bir parti veya alt parti açılması gerekebilir:

• Ürün veya reçete değişikliği,
• Kritik bir hammadde lotunun değişmesi,
• Alerjen profilinin değişmesi,
• Üretim hattının değişmesi,
• Temizlik veya dezenfeksiyon sonrası üretimin yeniden başlaması,
• Uzun süreli üretim kesintisi,
• Vardiya değişimi,
• Proses parametrelerinde önemli değişiklik,
• Ambalaj türü veya ambalaj büyüklüğünün değişmesi,
• Ürünün sınıfı veya çeşidinin değişmesi,
• Yeniden işleme veya rework uygulanması.

Ancak her hammadde lotu değişikliği otomatik olarak yeni bir ürün partisi oluşturmak zorunda değildir. İşletme; değişikliğin ürün homojenliğine, gıda güvenilirliğine ve geri çağırma kapsamına etkisini kendi parti belirleme prosedürü içerisinde tanımlamalıdır.

Temel ölçüt, aynı parti altında değerlendirilen ürünlerin Tebliğ’deki parti tanımına gerçekten uygun olup olmadığıdır.

Palet Numarası ile Parti Numarası Ayrılmalıdır

Palet numarası ile parti numarası aynı kavram değildir. Parti numarası belirli bir üretim grubunu tanımlarken palet numarası, aynı parti içerisindeki lojistik veya depolama birimini gösterir. Aynı üretim partisine ait ürünler birden fazla palete yerleştirilebilir.

Bu nedenle en açık gösterim:

Lot No: L26209-01
Palet No: P09
Üretim saati: 14:30 şeklindedir.

İşletmenin tek bir birleşik kod kullanması gerekiyorsa; L26209-01-P09 formatı tercih edilebilir. Ancak kod açılım prosedüründe hangi bölümün yasal parti numarasını, hangi bölümün palet numarasını gösterdiği açıkça tanımlanmalıdır.

Palet numarasının herhangi bir ayırıcı olmadan doğrudan lot numarasına eklenmesi, kodun yanlış yorumlanmasına yol açabilir. Örneğin 0239 kodunun 023 numaralı lot + 9 numaralı palet anlamına geldiği, kodu gören kişi tarafından doğrudan anlaşılamayabilir.

Kodlama Tablolarında Tutarlılık Kontrolü

Kod açılım tablolarında verilen örneklerin, gerçek kodlama mantığıyla tamamen uyumlu olması gerekir. Örneğin yılın 23’üncü günü 023 olarak tanımlanmışsa, bu kodun 1 Ocak tarihli bir üretim örneğinde kullanılması kendi içinde çelişki oluşturur. Bu tür uyumsuzluklar denetim sırasında kodlama sisteminin güvenilirliği hakkında tereddüt yaratabilir.

Kodlama tablolarında özellikle şu kontroller yapılmalıdır:

• Tarih ile gün sıra numarası eşleşiyor mu?
• Yıl bilgisi doğru mu?
• Alt parti sırası tanımlanmış mı?
• Palet numarası ayrı gösteriliyor mu?
• Üretim saati doğru formatta mı?
• STT veya TETT ile üretim tarihi ve raf ömrü uyumlu mu?
• Kodun her bölümü prosedürde açıklanmış mı?
• Aynı kodun başka bir ürün veya yılda tekrar etme riski var mı?

Kod açılım tablosu ile üretim kayıtları arasında herhangi bir çelişki bulunmamalıdır.

Parti Belirleme ve Kodlama Prosedürü Hazırlanmalıdır

Yeni Tebliğ’in 5’inci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca gıda işletmecileri, kullandıkları parti numarası veya işaretinin Tebliğ’deki parti tanımına uygunluğuna ilişkin kayıtları tutmak ve talep edilmesi halinde Bakanlığa sunmak zorundadır.

Bu nedenle yalnızca yıllık lot numarası listesi veya kod açılım tablosu tutulması yeterli olmayabilir. İşletmede yazılı bir Parti Belirleme ve Kodlama Prosedürü bulunması önerilir.

Prosedürde en az aşağıdaki hususlar açıklanmalıdır:

• Parti kodunun yapısı ve kod bölümlerinin anlamı,
• Partinin başlangıç ve bitiş kriterleri,
• Yeni parti açılmasını gerektiren durumlar,
• Aynı gün içindeki alt partilerin belirlenmesi,
• Hammadde lotu değişikliklerinin değerlendirilmesi,
• Vardiya ve üretim kesintilerinin etkisi,
• Ürün, reçete, ambalaj ve hat değişiklikleri,
• Palet numarasının kullanım şekli,
• Üretim saati ve dakika bilgisinin amacı,
• Rework veya yeniden işleme uygulamaları,
• Lot kodu ile üretim ve hammadde kayıtları arasındaki bağlantı,
• Uygunsuzluk ve geri çağırma halinde izlenecek yöntem,
• Kodlama cihazlarının kontrolü,
• Hatalı veya okunamayan kodlara uygulanacak işlemler,
• Kayıtların saklama süresi ve sorumlular.

İşletme ayrıca örnek bir lot kodu üzerinden geriye ve ileriye doğru izlenebilirlik testi yaparak sistemin etkinliğini doğrulamalıdır.

TGK 2026/11 Tebliği, işletmelere tek tip bir parti numarası formatı dayatmamaktadır. Esas olan, kullanılan kodun partiyi doğru şekilde tanımlaması, kolayca görülebilir ve okunabilir olması, silinmemesi ve kayıtlarla ilişkilendirilebilmesidir.

Saat ve dakika bilgisi parti kodunun içerisinde kullanılabilir; ancak tek başına yeterli bir parti numarası olarak değerlendirilmemelidir. Yılın kaçıncı günü sistemi de kullanılabilir, fakat yıl bilgisi ve gerektiğinde aynı gün içindeki üretim sırası koda eklenmelidir.

Uygulamada en güvenli yaklaşım; üretim partisi, palet numarası ve üretim saatinin birbirinden açıkça ayrıldığı, her bileşeni yazılı prosedürde tanımlanmış bir kodlama sistemidir:

Lot No: L2026-209-01
Palet No: P09
Üretim Saati: 14:30

Doğru parti kodlama sistemi yalnızca etiket mevzuatına uyumu sağlamaz; izlenebilirliği güçlendirir, geri çağırma kapsamını sınırlar ve gıda güvenilirliği yönetim sisteminin etkinliğini artırır.